Fysieke weerbaarheidstraining: loskomen en afstand maken, niet winnen

Bij fysieke weerbaarheid denken de meeste mensen aan zelfverdediging. Aan technieken, aan iemand overmeesteren. Dat is precies wat het niet is.

Het doel is simpel: als iemand je vastpakt of je klem zet, kom je los en maak je afstand. Meer niet. Je hoeft niet te winnen, je moet daar weg kunnen.

Waarom dit geen zelfverdedigingscursus is

In een vechtsport leer je hoe je een tegenstander uitschakelt. Op je werk is dat het laatste wat je wil. De persoon tegenover je is een cliënt, een leerling of een burger, en je moet morgen weer met hem verder.

Daar komt bij dat je werkgever een protocol heeft, of hoort te hebben. Wat je doet moet daarbinnen passen. Een techniek die je op een sportschool leert, kan op je werk juist tegen je werken.

Wij trainen daarom een klein aantal handelingen die passen binnen jullie eigen kader en die gericht zijn op één ding: veilig uit de situatie komen.

Fysiek begint bij niet-fysiek

De meeste fysieke incidenten voorkom je voordat er iets fysieks gebeurt. Waar je gaat staan, hoeveel ruimte je laat, of je de deur achter je hebt of voor je.

Dat klinkt klein en het is in de praktijk het verschil. Wie met zijn rug naar een hoek staat heeft geen uitweg meer, hoeveel technieken hij ook kent.

Een groot deel van de training gaat daarom over positie, afstand en houding. Pas daarna komen de handelingen voor als het toch misgaat.

Onder stress werkt alleen wat simpel is

Zodra je schrikt, verlies je je fijne motoriek. Je handen worden onhandig, je gezichtsveld vernauwt en je denkt trager. Alles wat je hebt geleerd en niet honderd keer hebt geoefend, verdwijnt.

Daarom trainen we een beperkt aantal grove bewegingen in plaats van een uitgebreid repertoire. Weinig technieken, veel herhaling. Dat is minder indrukwekkend om te zien en het werkt wel als het erop aankomt.

Wat mag je eigenlijk?

Dit is de vraag die tijdens elke training terugkomt, en het antwoord is belangrijker dan de technieken zelf.

Noodweer

Artikel 41 van het Wetboek van Strafrecht regelt noodweer: je mag jezelf of een ander verdedigen tegen een onmiddellijke, onrechtmatige aanval. Daar zitten twee harde voorwaarden aan.

Proportionaliteit betekent dat je verdediging niet zwaarder mag zijn dan nodig om de aanval te stoppen. En je stopt zodra de aanval voorbij is.

Subsidiariteit betekent dat je pas fysiek mag ingrijpen als er geen alternatief meer is. Kun je weglopen of hulp roepen, dan moet je dat doen. Rechters kijken daar streng naar.

Het protocol van je organisatie

Naast de wet geldt jullie eigen protocol. Handel je daarbinnen, dan sta je sterk. Bestaat er geen protocol, of wijk je ervan af, dan wordt het lastiger uit te leggen.

Belangrijk om te weten: je blijft als medewerker altijd persoonlijk aanspreekbaar op wat je doet, ook als je organisatie geen beleid heeft. Dat is precies waarom het de moeite waard is om dit een keer goed door te nemen.

In de training leggen we de technieken naast jullie protocol. Wat er niet in past, trainen we niet.

Oefenen met een trainingsacteur

Een techniek op een collega die meewerkt is iets anders dan diezelfde techniek bij iemand die niet meewerkt. Daarom oefen je met een professionele trainingsacteur.

Die doseert op het niveau waar jij aan werkt en bouwt de druk op zodra je het aankunt. Zo merk je zelf waar je onder spanning je houding verliest, en kun je het opnieuw doen.

Zo ziet de training eruit

De training duurt één dag en wordt bij jullie op locatie gegeven, met groepen van vier tot twaalf deelnemers.

Vooraf vullen deelnemers een schriftelijke intake in waarin zij aangeven welke situaties zij tegenkomen. Ook vragen we jullie protocol op, zodat we daarbinnen kunnen blijven.

Na afloop ontvangt iedere deelnemer een handout en een certificaat van succesvolle deelname, en vragen wij om een feedbackformulier.

Aantoonbaar voldoen aan je voorlichtingsplicht

Agressie valt onder psychosociale arbeidsbelasting. Als werkgever ben je verplicht die risico’s op te nemen in je risico-inventarisatie en je medewerkers voor te lichten over hoe zij ermee omgaan.

Het certificaat en de handout die deelnemers meekrijgen zijn daarvoor je bewijs. Bij fysiek ingrijpen telt dat extra zwaar, want daar wordt achteraf gekeken of iemand getraind was en of hij binnen het protocol handelde.

Voor wie de training is

Wij trainen teams die in hun werk fysiek in de knel kunnen komen. Dat zijn zorg en GGZ, maar ook beschermd wonen, jeugdzorg, speciaal onderwijs, handhaving, beveiliging en publieke dienstverlening.

De training is bedoeld voor mensen zonder vechtsportachtergrond. Je hoeft niet fit of sterk te zijn. De handelingen die we trainen werken juist ook als je dat niet bent.

Zoek je vooral versterking van de mentale kant? Kijk dan naar onze weerbaarheidstraining. Werk je in de zorg of GGZ, dan sluiten de weerbaarheidstraining zorg en weerbaarheidstraining GGZ beter aan.

Wat je team na afloop kan

Aan het einde van de training weet iedere deelnemer hoe hij zich opstelt zodat hij een uitweg houdt, en wat hij doet als iemand hem toch vastpakt.

Deelnemers kennen de grenzen van wat mag, en weten hoe hun eigen protocol zich verhoudt tot de wet.

En het team heeft dezelfde afspraken over wanneer je opschaalt en wie wat doet. Dat maakt het voor iedereen voorspelbaarder, ook voor de ander.

Zoek je de bredere aanpak waarin ook de mentale kant aan bod komt? Kijk dan naar onze training omgaan met agressie.

Wil je eerst weten wat er juridisch mag? Dat staat uitgebreid in ons artikel over fysiek ingrijpen en wat je juridisch mag.