Sociale veiligheid onderwijs:

Trainer in gesprek met deelnemers tijdens een training

Sociale veiligheid onderwijs: wat de wet vraagt en wat er in de klas gebeurt

Scholen hebben sinds 2015 een zorgplicht voor de sociale veiligheid van hun leerlingen. Het beleid ligt er, er is een aanspreekpunt en er wordt gemonitord.

En toch weten leerlingen precies bij wie ze niet in de buurt moeten komen, en weten docenten precies in welke klas het schuurt. Tussen wat er op papier staat en wat er in de gang gebeurt zit een gat.

 

Wat de Wet veiligheid op school van je vraagt

De wet legt drie dingen vast voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs:

Je voert een sociaal veiligheidsbeleid uit. Je wijst een aanspreekpunt aan waar leerlingen en ouders terechtkunnen bij pesten, plus een coördinator die het antipestbeleid bewaakt. En je monitort jaarlijks hoe leerlingen de veiligheid ervaren.

De inspectie kijkt of je dat doet en of je iets doet met wat eruit komt. Een monitor zonder vervolg is geen beleid.

En het personeel dan?

Hier zit een blinde vlek die veel scholen hebben. De Wet veiligheid op school gaat over leerlingen. Voor je personeel geldt de Arbowet.

Daarin valt ongewenst gedrag onder psychosociale arbeidsbelasting, en ben je als werkgever verplicht die risico’s op te nemen in je risico-inventarisatie en je mensen voor te lichten. Dat is een aparte verplichting die niet met de veiligheidsmonitor is afgedekt.

Een training raakt beide sporen: je leerlingen merken het klimaat, en je personeel is aantoonbaar voorgelicht.

 

De omstander bepaalt het klimaat

Bij pesten kijken we meestal naar twee leerlingen: degene die het doet en degene die het overkomt. Maar de groep eromheen is groter en bepaalt of het doorgaat.

Als niemand iets zegt, leert de klas dat het mag. Dat is hoe een klimaat kantelt, en het is ook waar je het kunt keren.

In de training oefenen we hoe je die groep aanspreekt zonder dat het een preek wordt, en hoe je leerlingen iets geeft waarmee ze zelf kunnen ingrijpen.

 

Wat je team leert

Ingrijpen op het moment zelf

Je ziet iets in de gang of achter in de klas. Je hebt drie seconden en dertig ogen op je gericht. Wat je dan doet bepaalt meer dan het gesprek dat je er later over voert.

Je oefent korte interventies die de situatie stoppen zonder dat je de les kwijtraakt of een machtsstrijd begint.

Signalen zien die niet hardop worden gezegd

De meeste leerlingen melden niet. Ze willen geen klikspaan zijn, of ze denken dat het erger wordt. Wat je wel ziet zijn andere dingen: iemand die alleen komt te staan, cijfers die zakken, een leerling die ineens vaak ziek is.

We bespreken welke signalen ertoe doen en wat je ermee doet als je nog niets zeker weet.

Het gesprek met ouders

Zodra je iets benoemt, komt er een ouder. Soms bezorgd, soms boos, soms allebei. Dat gesprek kan de aanpak versterken of volledig ondermijnen.

Je leert hoe je feitelijk blijft, wat je wel en niet kunt delen, en hoe je de ouder meekrijgt in plaats van tegenover je.

Elkaar aanspreken als collega’s

Sociale veiligheid gaat ook over het team zelf. Over de collega die een opmerking maakt in de docentenkamer waar niemand iets van zegt.

Leerlingen kopiëren wat ze zien. Een school waar volwassenen elkaar niet aanspreken, kan dat moeilijk van leerlingen vragen.

 

Oefenen met een trainingsacteur

Over pesten praten in een studiedag is iets anders dan ingrijpen terwijl een klas toekijkt. Onder druk val je terug op wat je hebt geoefend.

Daarom werken we met professionele trainingsacteurs. Die spelen de leerling die het wegwuift, de ouder die het niet accepteert, of de collega die zegt dat je overdrijft. Zo merk je waar jij vastloopt, en kun je het opnieuw doen.

De scénario’s stemmen we vooraf met je af. Wat speelt er op jullie school, en welke situaties komen terug. Dat wordt nagespeeld, zonder dat het over echte leerlingen gaat.

 

Zo ziet de training eruit

De training duurt één dag en wordt bij jullie op locatie gegeven, met groepen van vier tot twaalf deelnemers.

Vooraf vullen deelnemers een schriftelijke intake in waarin zij aangeven wat zij tegenkomen. Op basis daarvan stellen wij het programma samen.

Na afloop ontvangt iedere deelnemer een handout en een certificaat van succesvolle deelname, waarmee je kunt aantonen dat je personeel is voorgelicht. Ook vragen wij om een feedbackformulier.

 

Voor wie de training is

Wij trainen teams in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en mbo. Docenten, mentoren, onderwijsassistenten en zorgcoördinatoren sluiten allemaal aan.

Ook conciërges en administratie kunnen meedoen. Zij zien vaak dingen in de gang en bij de balie die in de klas niet zichtbaar zijn.

Gaat het bij jullie vooral om agressief gedrag richting personeel, van leerlingen of ouders? Kijk dan naar onze agressietraining onderwijs. Voor sociale veiligheid buiten het onderwijs hebben we een aparte sociale veiligheid training.

 

Wat er na afloop verandert

Aan het einde van de training weet iedere deelnemer wat hij doet op het moment zelf, en hoeft hij daar niet meer over na te denken.

Het team heeft dezelfde lijn afgesproken, zodat leerlingen niet per docent iets anders meemaken.

En je hebt een programma dat aansluit op je veiligheidsmonitor in plaats van er los van te staan. Dat maakt het gesprek met de inspectie ook makkelijker.

Sociale veiligheid is onderdeel van ons bredere aanbod veiligheidstrainingen. Voor sociale veiligheid buiten het onderwijs hebben we een aparte sociale veiligheid training.

Meer achtergrond? Lees wat grensoverschrijdend gedrag op het werk precies is.

Wat vraagt de Wet veiligheid op school precies?

Drie dingen: een sociaal veiligheidsbeleid uitvoeren, een aanspreekpunt en een coördinator antipestbeleid aanwijzen, en jaarlijks monitoren hoe leerlingen de veiligheid ervaren. De inspectie kijkt ook of je iets doet met de uitkomsten.

Nee. De Wet veiligheid op school gaat over leerlingen. Voor personeel geldt de Arbowet, waarin ongewenst gedrag onder psychosociale arbeidsbelasting valt. Dat is een aparte verplichting met een eigen voorlichtingsplicht.

Agressietraining gaat over agressief gedrag richting jou, van een leerling of een ouder. Sociale veiligheid gaat over het klimaat: gedrag tussen leerlingen onderling en tussen collega’s. In de praktijk vullen ze elkaar aan.

Ja. We nemen de uitkomsten van jullie monitor mee in de intake, zodat de training aansluit op wat er uit die cijfers komt in plaats van er los van te staan.

Ja. Iedere deelnemer krijgt een handout en een certificaat van succesvolle deelname, waarmee je kunt aantonen dat aan de voorlichtingsplicht uit de Arbowet is voldaan.