Wie in de wijkverpleging, de thuiszorg, de ambulante GGZ of de jeugdzorg werkt, staat regelmatig alleen in andermans huis. Daar is geen collega die meekijkt, geen balie tussen jou en de ander en geen alarmknop aan de muur. Dat vraagt andere afspraken dan werken op een afdeling. Hieronder wat een organisatie hoort te regelen en wat je zelf kunt doen.
Op een afdeling of aan een balie is hulp binnen seconden in de buurt. Bij een huisbezoek niet. Je bent op het terrein van de ander, je kent de indeling van de woning niet altijd en je weet niet wie er nog meer is. En als het misgaat, merkt niemand het tot je niet op je volgende afspraak verschijnt.
De Nederlandse Arbeidsinspectie verwacht bij agressie en geweld onder meer een alarmsysteem met een adequate alarmprocedure, en organisatorische en personele maatregelen. Voor wie alleen werkt, betekent dat: een manier om alarm te slaan die ook buiten het eigen gebouw werkt.
De arbocatalogus voor sociaal werk werkt dit concreet uit, en de maatregelen zijn ook buiten het sociaal werk bruikbaar.
Een van de slimste afspraken uit de arbocatalogus is de gesloten codevraag. De achterwacht belt tijdens het bezoek en stelt een vraag waar je met ja of nee op kunt antwoorden. Het antwoord betekent iets anders dan wat de cliënt hoort.
Een voorbeeld: de achterwacht vraagt “Heb je dat formulier nog nodig?”. Zeg je ja, dan is alles in orde. Zeg je nee, dan weet de achterwacht dat je in de problemen zit en wat er moet gebeuren. Voor de cliënt klinkt het als een gewoon werkgesprek. Spreek de vraag en de betekenis van tevoren af, en oefen hem een keer, want onder spanning onthoud je geen code die je nooit hebt gebruikt.
Dit is het punt dat in veel organisaties ontbreekt. Medewerkers in de zorg zijn gewend om te blijven, omdat de cliënt hen nodig heeft en omdat er anders zorg niet wordt geleverd. Daardoor blijven ze ook in situaties waar ze weg hadden moeten gaan.
Leg daarom uitdrukkelijk vast dat een medewerker een bezoek mag afbreken als het niet veilig voelt, en dat daar achteraf geen verantwoording voor nodig is. Een afgebroken bezoek is te herstellen. Een medewerker die te lang bleef, soms niet.
Gaat het wel mis, dan geldt hetzelfde als op de afdeling: opvang direct en standaard, niet pas als iemand erom vraagt. Zie wat te doen na een agressie-incident.
Alleen werken vraagt vooral iets van je eigen inschattingsvermogen en van je vermogen om onder spanning rustig te blijven. Daar sluit de weerbaarheidstraining voor de zorg op aan. Gaat het meer om het gesprek met de cliënt zelf, dan sluit de agressietraining voor de zorg beter aan. Werk je in de ambulante GGZ, kijk dan naar de agressietraining voor de GGZ en het artikel over omgaan met een verward persoon.
Veelgestelde vragen
De arbocatalogus voor sociaal werk noemt een veiligheidscheck voor het bezoek, specifieke afspraken over alleen werken, een achterwacht die weet waar je bent en technische middelen zoals een persoonlijk alarm waar dat nodig is. De Arbeidsinspectie verwacht daarnaast een alarmsysteem met een adequate alarmprocedure.
Iemand die precies weet waar je bent en beschikbaar is om je te ondersteunen tijdens een bezoek. Je meldt je bij de achterwacht af als je veilig weer buiten staat, en er is afgesproken wat er gebeurt als die melding uitblijft.
Een vooraf afgesproken vraag die de achterwacht tijdens het bezoek stelt en die je met ja of nee beantwoordt. Het ene antwoord betekent dat alles in orde is, het andere dat je hulp nodig hebt. Voor de cliënt klinkt het als een gewoon werkgesprek.
Dat hoort je werkgever uitdrukkelijk toe te staan, zonder dat je je achteraf hoeft te verantwoorden. Een afgebroken bezoek is te herstellen. Leg dit vast in de afspraken over alleen werken, want veel zorgmedewerkers blijven anders uit plichtsbesef te lang.
Zorg dat er niemand tussen jou en de deur staat en houd je jas en tas binnen handbereik. Neem de eerste minuut serieus: een gespannen stilte, alcohol of onverwacht iemand anders in huis is informatie. Benoem het kort als je weggaat en loop dan ook echt naar buiten.
Benieuwd wat een training voor jullie team zou doen?
Vertel kort welke situaties er bij jullie spelen. Je krijgt een voorstel op maat, met een prijs en een voorgestelde datum.
